NASIONALE NUUS - Die Vryemarkstigting (FMF), deur middel van sy Rule of Law Project, is as vriend van die hof toegelaat in die hooggeregshofaansoek wat deur AfriForum en IRR Legal ingestel is teen die onteieningswet van 2024.
Die Rule of Law Project het sy skriftelike voorleggings verlede Woensdag, 15 Julie, ingedien.
Hierdie ingryping maak deel uit van die FMF se teenstand teen die onteieningswet en die breër beleid van onteiening sonder vergoeding.
Die Rule of Law Project se voorleggings fokus op die grondwetlikheid van artikel 12(3) van die wet, wat die regering bemagtig om eiendom te onteien vir “nul vergoeding” in ’n oop stel omstandighede.
“Artikel 25(2)(b) van die grondwet is ondubbelsinnig: onteiening is ‘onderworpe aan vergoeding’, die ‘bedrag’ waarvan en die ‘tyd en wyse van betaling’ waarvan ooreengekom of deur ’n hof bepaal moet word,” sê dr. Martin van Staden, beleidshoof by die FMF.
“Nul is nie ’n bedrag nie. Die afwesigheid van betaling is nie betaling nie. En nul-betaling kan niks vergoed nie.
"Om ‘nul vergoeding’ as grondwetlik toelaatbaar te behandel, is om die gewone betekenis van die woorde en die betekenis wat die grondwet werklik gebruik en bedoel, te ignoreer.”
Van Staden sê artikel 12(3) van die onteieningswet poog, deur gewone wetgewing, om presies te bereik wat die parlement nie kon bereik toe die Agtiende Wysigingswetsontwerp in Desember 2021 verslaan is nie.
“Dit is grondwetlik ontoelaatbaar. Die grondwet is die hoogste wet. Wetgewing kan nie ’n grondwetlike standaard herskryf wat ’n voorgestelde grondwetlike wysiging nie kon verander nie. Dit keer die grondwetlike orde om.”
Die FMF sê in 'n verklaring die stigting het die wetgewing op elke stadium teengestaan:
- van gedetailleerde voorleggings oor die opeenvolgende weergawes van die wetsontwerp;
- deur publieke waarskuwings rondom die mislukte Agtiende Wysigingswetsontwerp tot die grondwet in 2021;
- tot die sterk veroordeling wat gevolg het op Cyril Ramaphosa se bekragtiging van die wet in Januarie 2025;
- die byeenroeping van burgerlike samelewing-rondetafelberade;
- en die publikasie van verskeie verslae en navorsingsnotas oor die skade van die beleid.
Die Rule of Law Project voer aan dat artikel 12(3) die rasionaliteitstoets druip: die regering het geen samehangende regverdiging vir die bepaling gebied nie, gegewe dat artikels 12(1) en (2) van die Wet reeds die bepaling van “billike en regverdige” vergoeding reguleer.
Hulle sê dit is grondwetlik verdag vir die parlement om die moontlikheid van ’n spesifieke “bedrag” van “vergoeding” (nul) voor te skryf.
"Boonop sou ’n interpretasie van artikel 25 wat geen vergoeding toelaat, Suid-Afrika in stryd bring met die internasionale gewoontereg, wat vergoeding vir onteiening vereis, en sou dit die absurde en diskriminerende resultaat oplewer dat buitelandse eienaars geregtig sou wees op vergoeding terwyl Suid-Afrikaanse eienaars dit nie sou wees nie."
Van Staden sê werklike, grondwetlik aanvaarbare grondhervorming bly sowel noodsaaklik as moontlik, soos uiteengesit in die FMF se “Liberty First: Constitutional Land Reform”-beleidsvoorstel.
"Die Rule of Law Project sal die hof bystaan met skriftelike en mondelinge betoog wat fokus op die korrekte interpretasie van artikel 25 van die grondwet en die duidelike ongrondwetlikheid van artikel 12(3) van die wet."
Die Rule of Law Project word verteenwoordig deur prokureurs KWV Inc. en advokate Mark Oppenheimer en Kessler Perumalsamy.
‘We bring you the latest Garden Route, Hessequa, Karoo news’
